282,060 visitors
323,555 page views
1.15 page views / visitor

 

Cicero

You are here:   Home > Boekbesprekingen > Al wat schittert

Al wat schittert

 

Eleanor Catton - Al wat schittert


“In 1866 komt de jonge Schotse advocaat Walter Moody na een zware reis aan in Hokitika, Nieuw-Zeeland, waar veel goudzoekers neerstrijken. Omdat zijn erfenis is verdampt door veranderde familieomstandigheden, wil hij zijn geluk beproeven en goud gaan zoeken. Hij gaat naar het Crown Hotel en treft er in de rookkamer 12 heel verschillende mannen aan, die een reeks recente incidenten in het stadje bespreken: de dood van een alcoholist, de verdwijning van een jonge goudzoeker en de zelfmoordpoging van een prostituee. Duidelijk is dat ze er iets mee te maken hebben en in de elf steeds kortere delen erna wordt vanuit wisselend perspectief teruggekeken op wat sinds 1865 is gebeurd. De Nieuw-Zeelandse schrijfster (1985) debuteerde in 2008 met de meer dan eens bekroonde roman 'De repetitie'. In haar geprezen tweede, waarmee ze Man Booker Prize 2013 won, toont ze zich een geboren vertelster die haar goed vertaalde verhaal heel knap opbouwt en dat niet alleen ruim 800 pagina’s lang meeslepend vertelt, maar het ook nog tot het eind spannend houdt. Bevat een lijst met personages en een horoscooptekening aan het begin van elk van de twaalf delen.” ((NBD/Biblion recensie)

Al wat schittert is een goed gecomponeerd verhaal, dat begint ergens halverwege de plot met allerlei vermoedens en terugblikken, vervolgens overgaat in een hogere versnelling als het min of meer real time de ontknoping beschrijft, om tenslotte in staccato fragmenten de ontbrekende delen uit de voorgeschiedenis te belichten. Een boek van tempowisselingen en van gefragmenteerde informatieverstrekking. Beide technieken werken uitstekend, en slagen er moeiteloos in om de aandacht van de lezer van het begin tot het eind vast te houden. Dat maakt Al wat schittert tot een voortreffelijk boek.

Maar ik heb ook bedenkingen tegen een aantal zaken. Het verhaal wordt nogal nadrukkelijk opgehangen aan astrologische eenheden, zoals Catton vooraf meldt in haar Bericht aan de lezer:

“De stellaire en planetaire posities in dit boek zijn astronomisch bepaald. Dat wil zeggen dat we het hemelse verschijnsel erkennen dat bekend staat als precessie: de beweging waardoor de lentenachtevening, het astrologische equivalent van de Greenwich meridiaan, verschuift ten opzichte van de dierenriem. (…) Dientengevolge zullen de lezers van dit boek opmerken dat elk teken van de dierenriem ongeveer een maand later ‘verschijnt’ dan volgens de gangbare opvatting het geval is.” (etc, etc….)

Zo gaat dat nog even verder, om te eindigen met de constatering:

“Zij bevestigt ons in ons vertrouwen in de grenzeloze, wetende invloed van de oneindige hemel”

Vervolgens geeft zij ons een lijst met personages, waarbij elk persoon ‘stellair’ benoemd wordt, en waarin melding gemaakt wordt van ‘verwante huizen’… Ik begrijp daar helemaal niets van, maar heb geleerd om in zo’n geval gewoon stug door te lezen. Dat is maar goed ook, want hoewel elk van de twaalf delen waaruit het boek is opgebouwd wordt vooraf gegaan door een prachtige astrologische tekening, heb ik alle voorkomende astrologische verwijzingen kunnen negeren zonder het idee te hebben dat ik iets van het verhaal mistte. In recensies in dag- en weekbladen krijgt het astrologische aspect wel bovenmatig veel aandacht. Zo schrijft Hans Bouman in de Volkskrant (19-4-2014):

Al wat schittert is opgebouwd uit twaalf delen waarin telkens een van de twaalf personen uit de rookkamer centraal staat en referenties aan de dierenriem een geheel eigen vertellaag voor hun rekening nemen. Het eerste deel beslaat 350 pagina’s, het tweede nog niet de helft daarvan en alle volgende delen zijn telkens in omvang ongeveer de helft van hun voorganger. Het lijkt een vormtechnische illustratie van een van de befaamde paradoxen van Zeno, waarin een pijl om van a naar b te vliegen eerst de helft van de afstand aflegt, vervolgens de helft daarvan, enzovoort. Eindconclusie: de pijl komt nooit aan. En in dit geval: een verhaal wordt nooit volledig verteld.”

Dat is natuurlijk een prachtig filosofische vergelijking, waarmee Bouman poogt aan te tonen dat Catton een postmoderne roman geschreven heeft, waarin het medium op zichzelf reflecteert. Maar wat Bouman hier over het hoofd ziet (of negeert) is het feit dat Al wat schittert nu juist wel het hele verhaal vertelt! Alle losse eindjes worden zorgvuldig verbonden in de slothoofdstukken, alles wordt verklaard, van het begin tot het eind: het verhaal is kristalhelder, alles is uitgelegd. Als zodanig zweeft het als een volmaakte bol in een omgeving waar het verder geen binding mee heeft. Het heeft geen vertakkingen meer met de buitenwereld, maar staat op zichzelf als afgerond en autonoom verhaal. Dit verhaal is zeker wel volledig verteld. Er is geen millimeter ruimte over, het is een verhaal, en niet meer dan dat.

In dezelfde editie van de Volkskrant (19-4-2014) staat ook een artikel van de hand van recensent Arjan Peters over de schrijfster Eleanor Catton, naar aanleiding van de Booker Prize die zij won met haar boek Al wat schittert. Ook Peters gaat expliciet in op het esoterische aspect:

“The Luminaries kent een ingenieuze plot. Enige kennis van de sterrenhemel en van de dierenriem strekt tot aanbeveling. De lengte van de hoofdstukken bootst de maanstanden na: we beginnen met een groot hoofdstuk (volle maan) en eindigen met een kleine maansikkel (één alinea).”

Deze lezing verschilt dus enigszins van de interpretatie van Bouman. Hier geen pijlen maar maanstanden… Beide heren beperken zich in hun analyse tot de uiterlijke vorm, en komen niet verder dan de afnemende omvang van de twaalf delen waaruit het boek is opgebouwd. Dat lijkt mij een nogal magere functie van de expliciet astrologische referenties die het boek heeft…

Volgens mij ligt de ‘oplossing’ van het astrologische raadsel in het feit dat Eleanor Catton een product is uit de school van de ‘creative writing’. In bovengenoemd artikel/interview van Arjan Peters antwoordt de schrijfster op de vraag “Kun je schrijven leren?”:

“Dat denk ik wel. Ik geef les in bijvoorbeeld het schrijven van een bijzin. Maar ook: hoe bouw je suspense op (…) Het is veel repeteren (…) En veel lezen. Plotbouw is oefenen.”

En verderop zegt ze:

“Op deze manier heb ik het hele boek eerst uitgedacht. Alles is gepland. Spontaniteit komt er niet bij kijken – hopelijk klinkt dit niet suf, want binnen die strakke vorm begon voor mij het grote avontuur. Hoe zorg je ervoor dat archetypen de plot bezielen, en voorkom je dat een archetype stereotiep wordt?”

Voor zover ik alle informatie goed interpreteer heeft Catton dus eerst een heel mooi abstract raamwerk uitgedacht voor haar roman, waarin alles en iedereen verbonden zou moeten zijn met astrologische gegevens van de dierenriem, en heeft ze binnen “die strakke vorm” een verhaal bedacht. Dat is een soort historische roman geworden, een afgeronde vertelling in een 19e eeuwse setting. Naar mijn mening is ze alleen vergeten om achteraf “die strakke vorm”, de mal waarin het verhaal gegoten is, weer te verwijderen, waardoor het uitgekristalliseerde verhaal (in zijn sterke vorm, laat ik daarin duidelijk zijn) zou zijn overgebleven.*

Want Al wat schittert is een knap verteld en spannend verhaal, niets meer en niets minder. Maar alle astrologische verwijzingen zijn in mijn ogen niet meer dan de nieuwe kleren van de keizer. Daar kan en mag iedereen zich belangwekkende en interessante ideeën bij voorstellen, maar ik ben van mening dat ze in wezen geen enkele functie (meer) hebben in het verhaal. Ik geef eerlijk toe dat ik helemaal niets begrijp van de astrologische tekeningen die aan elk deel vooraf gaan, maar ik heb niet het gevoel dat ik daarmee iets aan het verhaal gemist heb. Voor mij zijn het niet meer dan exotische illustraties, vergelijkbaar met de verfraaiingen van middeleeuwse handschriften. 

 

* Voor ingewijden verwijs ik – wellicht ten overvloede – naar de schrijver James Joyce, die voorafgaand aan de publicatie van zijn boek Ulysses alle expliciete verwijzingen naar (onder andere) de oorspronkelijke Odyssee van Homerus heeft geschrapt.

 

 

 

 

 

Wandelblogs

 

 

Iedere zaterdag (bijna) wandel ik in de omgeving van Utrecht. Door weer en wind, bij nacht en ontij (bij wijze van spreken). Dat komt niet doordat ik zo ondernemend ben, maar door het feit dat ik me in de zomer van 2012 heb aangesloten bij een wandelgroep. Heerlijk! Ik hoef niet alles zelf te plannen of te organiseren, maar vooral te zorgen dat ik op zaterdag bijtijds opsta en mij op het afgesproken uur bij de startlocatie meld. Die startplaats wisselt wekelijks, en daarmee uiteraard ook het wandeltraject.

Na verloop van tijd ben ik onderweg wat foto’s gaan maken, die ik achteraf – tezamen met een kort begeleidend commentaar - deel met mijn fellow-travellers. Sinds begin 2014 doe ik dit online, in de vorm van een soort weblog: mijn wandelblog. Omdat het voor mij elke keer weer een verrassing is waar ik zal lopen, moet ik ook mijn foto-onderwerpen ter plaatse (en in het voorbijgaan) als zodanig herkennen. Dat heeft wel iets van een wekelijkse ‘blind date’.

Het merendeel van mijn 'dates' bestaat uit “Utrechtse landschappen”, hoewel we ons af en toe ook buiten de regio wagen. Dat levert dan "Uitheemse landschappen" op, of - meer specifiek - "Kustlandschappen".

Op een gegeven moment ben ik van wandelgroep geswitcht. Vier jaar lang maakte ik deel uit van de wandelgroep LOOP, waarin ik  met veel plezier gewandeld heb. Toen die groep dreigde te worden opgeheven heb ik met een aantal mede-lopers een soort 'doorstart' gemaakt. Sinds die tijd loop ik dus met de "Doorlopers". 

Nu, na inmiddels meer dan 10 jaar wandelen, loop ik nog steeds met evenveel plezier. Alleen merk ik dat we - uiteraard - vaker dezelfde routes lopen. En dat mijn teksten en beelden bijgevolg in herhaling gaan vervallen. Dat is voor mij voldoende reden om niet alles wat ik loop nog in mijn 'wandelblog' te melden... 

Sorry daarvoor.

   


 

 

boekenkat

 

Mijn boekenka(s)t(t)en

 

 

 

 

 

 

 

 

 Extra's

 

Rome revisited

Een reisverslag

 


  

Zes dagen Dublin

Een reisverslag

 


  

Weerzien in Petersburg

Een reisverslag

 


  

Omweg naar Moskou 

Rusland

Een reisverslag

 


 

Rondreis door Ierland


Een reisverslag

 


 

Zeven dagen in Rome

 

Een reisverslag

 

 

 

 

Copyright © Paul Lamandassa 2007-2023 | Powered by CMSimple| Template: ge-webdesign.de| Login