282,044 visitors
323,515 page views
1.15 page views / visitor

 

Cicero

You are here:   Home > Boekbesprekingen > Hart der duisternis

Hart der duisternis

 

Joseph Conrad - Hart der duisternis

 

“Mij lijkt het alsof ik jullie een droom probeer te vertellen – onbegonnen werk, want geen enkel relaas van een droom kan de gewaarwording van een droom overbrengen, die mengeling van ongerijmdheid, verwondering en ontsteltenis in een huivering van moeizaam verzet, dat gevoel overmeesterd te worden door het ongelooflijke, dat wezenlijk is voor alle dromen....” (p39)

In Hart der duisternis draait de verteller alsmaar om de hete brei heen. Wàt hij nu eigenlijk precies wil zeggen blijft tot het einde toe onduidelijk, maar de sfeer is die van een aanhoudende nachtmerrie waaruit het niet lukt om te ontwaken. Een voorbeeld:

“Ik gaf opdracht het rustanker, dat we al begonnen waren op te halen, weer te laten zakken. Voordat het gedempte ratelen ophield, trok een kreet, een heel luide kreet als van een mateloos verdriet, langzaam langs de nevelige hemel. Hij hield op. Toen bereikte een luid geweeklaag, gemoduleerd in primitieve wanklanken, onze oren. Het kwam zo onverwacht dat mijn haar onder mijn pet overeind ging staan. Ik weet niet hoe de anderen het ervoeren. Mij scheen het alsof het de mist zelf was die het had uitgeschreeuwd, zo plotseling en schijnbaar van alle kanten tegelijk weerklonk dit wanordelijke en droefgeestige rumoer. Het vond zijn hoogtepunt in een gejaagde uitbarsting van een bijna ondraaglijk uitzinnig gegil, dat plotseling ophield en ons verstijfd in allerlei dwaze houdingen achterliet, terwijl we stug bleven luisteren naar de bijna net zo verschrikkelijke en uitzinnige stilte.” (p57)

Dit citaat zou volgens mij zo uit het proza van Edgar Allen Poe kunnen komen. Zoals ook de constante sfeer van dreiging en beklemming die uit het verhaal spreekt. Het is dan ook vreemd dat ik in verschillende besprekingen van het werk van Conrad wel steeds verwijzingen aantref naar Melville en Stevenson, maar niet naar Poe... Dit terzijde.

Het boek is opgezet in de vorm van een ‘raamvertelling’, waarin een zekere kapitein Marlowe vertelt over zijn tocht per gammele stoomboot over de rivier de Kongo, waarbij hij op last van een handelsmaatschappij op zoek gaat naar een ontspoorde ivoorhandelaar, Kurtz, die in de wildernis vervallen is tot barbarij. De rivier is bijna niet bevaarbaar; er is de onheilspellende dreiging van 'primitieve zwarte half-wilden' op de oevers en in de bossen.
De verhaalstijl is weergaloos (vind ik). Het wrikt en schuurt aan alle kanten, maar Conrad weet daarmee in prachtige lange – zij het soms ingewikkelde - zinnen een permanente sfeer van dreiging en beklemming op te roepen. Vanaf de eerste zinnen van het boek ontrolt zich het verhaal als een niet te stoppen nachtmerrie, vanaf de Theems bij Londen via het kantoor van de handelsmaatschappij in België tot in het hart van de oerwouden in Centraal-Afrika.
De spil van het verhaal is de ivoorhandelaar Kurtz, die we overigens pas tegen het einde van het verhaal daadwerkelijk ontmoeten, en die korte tijd later alweer is overleden. Aan deze Kurtz hangt Conrad een aantal psychologische en morele dilemma’s op.

“Begrijp me goed, het is niet mijn bedoeling te verontschuldigen of zelfs maar te verklaren – ik probeer mezelf rekenschap te geven van – van – meneer Kurtz – van de schim van meneer Kurtz.” (p71)
“Of hijzelf van die tekortkoming wist kan ik niet zeggen. Ik geloof dat het uiteindelijk tot hem doordrong – maar pas helemaal aan het eind. Maar de wildernis had hem al snel doorzien en op een gruwelijke manier wraak genomen voor de groteske inbreuk die hij op haar gepleegd had.” (p83)

De beschrijving van de ‘idealistische’ ideeën van Kurtz, tezamen met zijn praktische uitvoering daarvan (“uitroeien die beesten!” – p72) roepen bij mij directe associaties op met een aantal ‘wereldleiders’ uit de XXe eeuw. Dit is een onbedoeld visionaire – en wrange –extra laag in de vertelling (Conrad publiceerde zijn verhaal in 1899). Meer van zijn tijd – maar tegen de heersende opvattingen van toen – is zijn afwijzing van kolonialisme en imperialisme. Deze politieke aspecten geven een extra gelaagdheid aan het verhaal. Zoals ook de ‘psychologische benadering’ – het duistere binnenland van Afrika als metafoor voor de menselijke ziel, met het inzicht dat de mens in extreme omstandigheden tot het ergste in staat is – het verhaal een extra dimensie verlenen. Dat alles maakt van Hart der duisternis een ‘gelaagd’ boek dat op verschillende ‘niveaus’ te lezen is. In eerste instantie behoort het boek echter – naar mijn mening althans – gelezen (en gewaardeerd) te worden als het verhaal zoals dat staat opgetekend, dat wil zeggen los van alle mogelijke achterliggende ‘betekenissen’. Alleen dàn kan het op zijn literaire waarde geschat worden....

Tijdens het lezen van Hart der duisternis drongen zich onbewust vergelijkingen op met andere schrijvers. Poe en Melville heb ik al genoemd (tijdens het lezen van Moby-Dick had ik hetzelfde opgewonden gevoel een meesterwerk onder ogen te hebben). Ook Nederlandse schrijvers doken op, zoals Multatuli, Elschot, Alberts, allen op verschillende gronden. Waarlijk niet de minsten, maar stuk voor stuk verblekend in het licht van Hart der duisternis, dat welhaast een synthese lijkt van het werk van genoemde schrijvers, in die zin dat het al het goede daaruit combineert en in zich verenigt.
Dit boekje, waarin elke zin ‘raak’ is en waarin naar mijn mening geen woord teveel staat, ga ik koesteren als een van de allerbeste die ik gelezen heb!

Nb. Het verhaal uit Heart of Darkness heeft model gestaan voor Apocalypse Now, ‘een film die vooral trouw wil zijn aan de geest van Conrads verhaal’. Maar ga nu alsjeblieft niet deze film bekijken als substituut voor het boek. Want de waarde van het boek ligt in de eerste plaats in de manier waarop het geschreven is, in de taal en schrijfstijl. En hoe je het ook wendt of keert, die vind je in een verfilming nooit meer terug.

 

 

 

Wandelblogs

 

 

Iedere zaterdag (bijna) wandel ik in de omgeving van Utrecht. Door weer en wind, bij nacht en ontij (bij wijze van spreken). Dat komt niet doordat ik zo ondernemend ben, maar door het feit dat ik me in de zomer van 2012 heb aangesloten bij een wandelgroep. Heerlijk! Ik hoef niet alles zelf te plannen of te organiseren, maar vooral te zorgen dat ik op zaterdag bijtijds opsta en mij op het afgesproken uur bij de startlocatie meld. Die startplaats wisselt wekelijks, en daarmee uiteraard ook het wandeltraject.

Na verloop van tijd ben ik onderweg wat foto’s gaan maken, die ik achteraf – tezamen met een kort begeleidend commentaar - deel met mijn fellow-travellers. Sinds begin 2014 doe ik dit online, in de vorm van een soort weblog: mijn wandelblog. Omdat het voor mij elke keer weer een verrassing is waar ik zal lopen, moet ik ook mijn foto-onderwerpen ter plaatse (en in het voorbijgaan) als zodanig herkennen. Dat heeft wel iets van een wekelijkse ‘blind date’.

Het merendeel van mijn 'dates' bestaat uit “Utrechtse landschappen”, hoewel we ons af en toe ook buiten de regio wagen. Dat levert dan "Uitheemse landschappen" op, of - meer specifiek - "Kustlandschappen".

Op een gegeven moment ben ik van wandelgroep geswitcht. Vier jaar lang maakte ik deel uit van de wandelgroep LOOP, waarin ik  met veel plezier gewandeld heb. Toen die groep dreigde te worden opgeheven heb ik met een aantal mede-lopers een soort 'doorstart' gemaakt. Sinds die tijd loop ik dus met de "Doorlopers". 

Nu, na inmiddels meer dan 10 jaar wandelen, loop ik nog steeds met evenveel plezier. Alleen merk ik dat we - uiteraard - vaker dezelfde routes lopen. En dat mijn teksten en beelden bijgevolg in herhaling gaan vervallen. Dat is voor mij voldoende reden om niet alles wat ik loop nog in mijn 'wandelblog' te melden... 

Sorry daarvoor.

   


 

 

boekenkat

 

Mijn boekenka(s)t(t)en

 

 

 

 

 

 

 

 

 Extra's

 

Rome revisited

Een reisverslag

 


  

Zes dagen Dublin

Een reisverslag

 


  

Weerzien in Petersburg

Een reisverslag

 


  

Omweg naar Moskou 

Rusland

Een reisverslag

 


 

Rondreis door Ierland


Een reisverslag

 


 

Zeven dagen in Rome

 

Een reisverslag

 

 

 

 

Copyright © Paul Lamandassa 2007-2023 | Powered by CMSimple| Template: ge-webdesign.de| Login