282,047 visitors
323,519 page views
1.15 page views / visitor

 

Cicero

You are here:   Home > Boekbesprekingen > Lanark

Lanark

 

Lanark – Alasdair Gray

 

De roman Lanark van de Schotse schrijver Alasdair Gray werd na een lange voorgeschiedenis voor het eerst gepubliceerd in 1981, en is (voor mij) niet gemakkelijk te ‘duiden’. Ik vind het een ‘weerbarstig’ maar tegelijkertijd ook fascinerend boek. Volgens de uitgever is het “een modern visioen van de hel dat zich afspeelt in de uiteenvallende steden Unthank en Glasgow. Het vertelt de verweven verhalen van Lanark en Duncan Thaw. Hoewel het een werk van buitengewone, speelse verbeelding is, draagt het een diepe boodschap uit, zowel persoonlijk als politiek, over het onvermogen van de mens om lief te hebben, en onze innerlijke dwang om het te blijven proberen.” Daar zullen we het dus maar mee moeten doen. Voor het gemak heb ik een aantal complicerende factoren, zoals de door de tekst verspreid opgenomen ‘proloog’, ‘epiloog’ en ‘illustraties’, in deze bespreking maar buiten beschouwing gelaten. Geen gemakkelijke literatuur, maar intrigerend is de roman zeker! En er staan werkelijk prachtige passages in. Een aantal heb ik er ‘aangevinkt’ in mijn exemplaar, maar het zijn er te veel om hier te citeren.

“Je kwam Café Elite binnen via een trap vanuit de foyer van een bioscoop.”

Die eerste zin, en het vervolg daarop, trekken je als het ware gelijk het verhaal in. Als de hoofdpersoon daarna bij zijn eerste ontmoeting met een hem (dan nog) onbekende persoon direct met zijn naam wordt aangesproken, en daar verwonderd op reageert met “Hoe weet je hoe ik heet?” is het antwoord daarop: “O, we weten allemaal hoe je heet. Er staat altijd wel een van ons in de rij wanneer ze je naam roepen bij de sociale dienst.” Hier wordt in weinig woorden al veel verteld!

Mijn Nederlandstalige uitgave oogt prettig en is ondanks zijn omvang (600 pp) bepaald ‘handzaam’. Uitnodigend is ook de omslag, met een afbeelding van een kunstwerk van de schrijver zelf, Cowcaddens landscape 1950.

Een leven in vier boeken, luidt de ondertitel van Lanark. Maar die vier boeken worden ons voorgezet in een afwijkende volgorde, te beginnen bij ‘boek drie’. Daarin is de hoofdpersoon (hier ‘Lanark’ geheten) per trein aangekomen in Unthank, een vreemde ‘Glasgow-achtige’ stad waar geen daglicht is en waarvan de ‘verdwijnende’ bewoners lijden aan vreemde ziektes. De hoofdpersoon heeft geen herinnering aan zijn verleden, en ontleent zijn naam aan een willekeurige foto aan de muur. Na zijn eerste ontmoeting wordt hij opgenomen in een groepje (jonge) leeftijdsgenoten met wie hij zich weliswaar niet kan identificeren, maar met wie hij toch op min of meer vertrouwde voet komt te staan.

Ook Lanark gaat al snel lijden aan een vreemde ziekte, die blijkbaar een uiting is van zijn emotionele stoornis. Als de optredende huiduitslag te erg wordt, laat hij zich ‘opslokken’ door een vreemde ‘mond’ in de aarde. Hij verliest daarbij zijn bewustzijn, en ontwaakt na verloop van tijd in een labyrint-achtig ziekenhuis (‘het Instituut’), waar de vreemde ziektes behandeld worden. Als hij min of meer genezen is, krijgt hij zijn ‘voorgeschiedenis’ te horen.

De aansluitende boeken één en twee vormen een soort realistische ‘bildungsroman’. Hierin wordt de levensgeschiedenis verteld van Duncan Thaw, een moeilijk en vroegrijp kind geboren uit arme en gefrustreerde ouders in de East End van Glasgow. Het bevat een aantal prachtige sfeertekeningen en indrukwekkende passages, zoals de aftakeling en dood van moeder Thaw. Het volgt de jonge Duncan in zijn ontwikkeling, tot aan zijn toelating tot de Glasgow School of Art. Zijn onvermogen om relaties met vrouwen aan te gaan en zijn obsessieve artistieke visie leiden uiteindelijk tot een soort waanzin en tot (waarschijnlijk) zijn zelfdoding door verdrinking.

In boek vier begint (dan weer) alter ego Lanark aan een bizarre, spookachtige reis vanuit ‘het Instituut’ terug naar Unthank (de ‘nachtmerrie variant’ van Glasgow). Dat verkeert nu op het punt van totale desintegratie, geteisterd door politieke machtsstrijd, hebzucht, paranoia en economische ineenstorting. Omdat zijn reizen van en naar het ‘Instituut’ een soort tijdreizen zijn, is Lanark inmiddels sterk verouderd. Hij weet de aftakeling van zijn stad niet tegen te gaan, en belandt uiteindelijk op een begraafplaats in de omgeving van de kathedraal van Unthank/Glasgow, terwijl de stad voor zijn ogen ten onder gaat in een Apocalyps van vuur en wassend water.

 

...

 

 

Wandelblogs

 

 

Iedere zaterdag (bijna) wandel ik in de omgeving van Utrecht. Door weer en wind, bij nacht en ontij (bij wijze van spreken). Dat komt niet doordat ik zo ondernemend ben, maar door het feit dat ik me in de zomer van 2012 heb aangesloten bij een wandelgroep. Heerlijk! Ik hoef niet alles zelf te plannen of te organiseren, maar vooral te zorgen dat ik op zaterdag bijtijds opsta en mij op het afgesproken uur bij de startlocatie meld. Die startplaats wisselt wekelijks, en daarmee uiteraard ook het wandeltraject.

Na verloop van tijd ben ik onderweg wat foto’s gaan maken, die ik achteraf – tezamen met een kort begeleidend commentaar - deel met mijn fellow-travellers. Sinds begin 2014 doe ik dit online, in de vorm van een soort weblog: mijn wandelblog. Omdat het voor mij elke keer weer een verrassing is waar ik zal lopen, moet ik ook mijn foto-onderwerpen ter plaatse (en in het voorbijgaan) als zodanig herkennen. Dat heeft wel iets van een wekelijkse ‘blind date’.

Het merendeel van mijn 'dates' bestaat uit “Utrechtse landschappen”, hoewel we ons af en toe ook buiten de regio wagen. Dat levert dan "Uitheemse landschappen" op, of - meer specifiek - "Kustlandschappen".

Op een gegeven moment ben ik van wandelgroep geswitcht. Vier jaar lang maakte ik deel uit van de wandelgroep LOOP, waarin ik  met veel plezier gewandeld heb. Toen die groep dreigde te worden opgeheven heb ik met een aantal mede-lopers een soort 'doorstart' gemaakt. Sinds die tijd loop ik dus met de "Doorlopers". 

Nu, na inmiddels meer dan 10 jaar wandelen, loop ik nog steeds met evenveel plezier. Alleen merk ik dat we - uiteraard - vaker dezelfde routes lopen. En dat mijn teksten en beelden bijgevolg in herhaling gaan vervallen. Dat is voor mij voldoende reden om niet alles wat ik loop nog in mijn 'wandelblog' te melden... 

Sorry daarvoor.

   


 

 

boekenkat

 

Mijn boekenka(s)t(t)en

 

 

 

 

 

 

 

 

 Extra's

 

Rome revisited

Een reisverslag

 


  

Zes dagen Dublin

Een reisverslag

 


  

Weerzien in Petersburg

Een reisverslag

 


  

Omweg naar Moskou 

Rusland

Een reisverslag

 


 

Rondreis door Ierland


Een reisverslag

 


 

Zeven dagen in Rome

 

Een reisverslag

 

 

 

 

Copyright © Paul Lamandassa 2007-2023 | Powered by CMSimple| Template: ge-webdesign.de| Login